Wielu inwestorów zastanawia się nad sensem stosowania dodatkowych listew dystansowych, zwłaszcza gdy szukają oszczędności czasu lub materiału. Choć na pierwszy rzut oka mogą one wydawać się jedynie zbędnym dodatkiem, ich brak w nowoczesnym budownictwie niesie ze sobą poważne konsekwencje techniczne. Warto zatem przyjrzeć się bliżej roli, jaką ten niepozorny element odgrywa w całym systemie ochrony domu przed wilgocią.
Przeczytaj także:
- Co ile kontrłaty pod blachę trapezową?
- Co ile łaty i kontrłaty pod blachodachówkę?
- Jak wyliczyć ilość kontrłat na dach?
Jaką rolę pełnią kontrłaty w konstrukcji dachu?
Kontrłaty to pionowe listwy montowane bezpośrednio na krokwiach, które tworzą niezbędny dystans między membraną dachową a łatami nośnymi. Ta szczelina jest fundamentem sprawnego systemu wentylacji, ponieważ umożliwia swobodny przepływ powietrza od okapu aż po samą kalenicę. Dzięki temu wilgoć, która naturalnie przenika z wnętrza domu lub skrapla się pod pokryciem, może zostać skutecznie odparowana i usunięta na zewnątrz.
Poza funkcją wentylacyjną kontrłaty pełnią również rolę stabilizującą i zabezpieczającą dla folii wstępnego krycia. Dociskają one membranę do konstrukcji więźby, co zapobiega jej łopotaniu na wietrze i ewentualnym uszkodzeniom mechanicznym podczas montażu. Bez tego elementu membrana leżałaby bezpośrednio pod łatami, co blokowałoby spływ wody i sprzyjało gromadzeniu się zanieczyszczeń.
Co się dzieje z dachem bez zamontowanych kontrłat?
Brak kontrłat to najprostsza droga do szybkiej degradacji całej konstrukcji dachowej oraz pogorszenia klimatu wewnątrz budynku. W takiej sytuacji łaty nośne przylegają bezpośrednio do membrany dachowej, co całkowicie odcina drogę przepływu powietrza pod pokryciem. Wilgoć, która nie ma jak uciec, zaczyna osiadać na drewnianych elementach, prowadząc do ich powolnego gnicia oraz rozwoju pleśni i grzybów.
Konsekwencje braku szczeliny wentylacyjnej są zazwyczaj bardzo kosztowne:
- Zawilgocenie warstwy termoizolacji, co drastycznie obniża jej skuteczność i podnosi rachunki za ogrzewanie.
- Korozja blachodachówki lub osłabienie struktury dachówek od strony wewnętrznej.
- Odkształcanie się łat pod wpływem stałej wilgoci, co skutkuje falowaniem powierzchni dachu.
- Przecieki w miejscach, gdzie woda nie może swobodnie spłynąć do rynny i zalega na łatach.
Większość producentów nowoczesnych pokryć dachowych oraz membran uzależnia ważność gwarancji od prawidłowego wykonania wentylacji. Rezygnacja z kontrłat jest uznawana za kardynalny błąd wykonawczy, który dyskwalifikuje jakiekolwiek roszczenia w przypadku awarii dachu. Oszczędność na kilku metrach drewna może więc doprowadzić do konieczności wymiany całego poszycia zaledwie po kilku latach użytkowania.
Czy rodzaj pokrycia wpływa na konieczność stosowania kontrłat?
Współczesne materiały budowlane, takie jak blachodachówki czy dachówki ceramiczne, wymagają bezwzględnego zachowania pustki powietrznej. Metalowe arkusze nagrzewają się i chłodzą bardzo gwałtownie, co sprzyja intensywnej kondensacji pary wodnej na ich spodniej stronie. Kontrłata jest jedynym elementem, który odsuwa tę wilgoć od membrany i pozwala jej bezpiecznie wyparować dzięki cyrkulacji powietrza.
Nawet przy tradycyjnych rozwiązaniach kontrłaty okazują się niezbędne:
- Pod dachówkę ceramiczną – ciężkie pokrycie wymaga stabilnego i suchego rusztu drewnianego.
- Pod blachę trapezową – zapobiegają stykaniu się metalu z folią, co chroni ją przed przegrzaniem.
- Pod gonty bitumiczne na pełnym deskowaniu – tutaj rolę szczeliny wentylacyjnej przejmuje przestrzeń nad izolacją, ale kontrłaty na deskowaniu również znajdują zastosowanie.
Jedynym przypadkiem, gdy kontrłaty nie są widoczne na pierwszy rzut oka, są dachy o pełnym deskowaniu kryte papą, gdzie wentylacja odbywa się w inny sposób. Jednak nawet tam dąży się do tworzenia systemowych szczelin, aby chronić więźbę przed “duszeniem się” pod szczelnym pokryciem. W każdej nowoczesnej technologii dachu skośnego kontrłata jest elementem obowiązkowym i niemożliwym do pominięcia.
Jak kontrłaty chronią membranę dachową przed zniszczeniem?
Membrana dachowa (folia wysokoparoprzepuszczalna) to produkt zaawansowany technicznie, ale wrażliwy na uszkodzenia i stały kontakt z wodą. Gdyby łaty były przybite bezpośrednio do niej, w każdym punkcie styku powstałaby bariera dla spływającej wody opadowej lub skroplin. Woda zbierająca się przed łatą z czasem mogłaby przesączyć się przez otwory po gwoździach prosto do ocieplenia i na krokwie.
Zastosowanie kontrłat eliminuje ten problem na kilka sposobów:
- Unoszą one łaty ponad powierzchnię folii, tworząc wolną drogę dla spływu wody.
- Umożliwiają zastosowanie taśm uszczelniających pod listwami, co zamyka otwory po wkrętach.
- Chronią membranę przed bezpośrednim naciskiem łat, co zapobiega jej przecieraniu.
- Pozwalają na zachowanie lekkiego zwisu folii, co kieruje wodę do środka pola między krokwiami.
Dzięki temu membrana może pracować w optymalnych warunkach, odprowadzając parę wodną z wnętrza domu i jednocześnie stanowiąc szczelną barierę dla wody z zewnątrz. System bez kontrłat sprawia, że folia przestaje pełnić swoją funkcję ochronną i staje się jedynie warstwą gromadzącą wilgoć. Właściwy dystans to gwarancja, że izolacja przeciwwodna pozostanie sprawna przez cały okres eksploatacji budynku.
Czy można zastąpić kontrłaty innym rozwiązaniem?
W tradycyjnym budownictwie dachu skośnego nie istnieje pełnowartościowy zamiennik dla drewnianych kontrłat. Niektórzy wykonawcy próbują stosować systemowe podkładki z tworzyw sztucznych, jednak pełnią one dokładnie tę samą funkcję – tworzą dystans i szczelinę powietrzną. Drewno pozostaje najpopularniejszym wyborem ze względu na łatwość obróbki, dostępność oraz naturalną współpracę z resztą więźby dachowej.
Warto zwrócić uwagę na korzyści wynikające z klasycznego rozwiązania:
- Łatwość poziomowania dachu poprzez podkładki pod kontrłatami.
- Wysoka odporność mechaniczna na obciążenia od pokrycia i śniegu.
- Możliwość pewnego mocowania łat w twardym podłożu drewnianym.
- Niski koszt materiału w stosunku do oferowanych korzyści ochronnych.
Próby ominięcia tego etapu prac budowlanych są uznawane za błąd w sztuce dekarskiej i nigdy nie przynoszą długofalowych korzyści. Inwestycja w kontrłaty to ułamek kosztów budowy dachu, a ich obecność decyduje o tym, czy dom będzie suchy i ciepły. Zamiast szukać oszczędności w eliminacji tego elementu, lepiej skupić się na jego starannym montażu i odpowiedniej impregnacji drewna.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy kontrłaty są potrzebne na dachu nieocieplonym?
Tak, ponieważ pod każdym pokryciem z blachy lub dachówki dochodzi do skraplania wody, która musi zostać usunięta przez wentylację.
Co jeśli dekarz twierdzi, że kontrłaty są zbędne?
Taka opinia jest błędna i niezgodna ze współczesną wiedzą techniczną; należy bezwzględnie wymagać ich montażu.
Czy wysokość kontrłaty ma znaczenie?
Tak, zbyt niska kontrłata (poniżej 2 cm) może nie zapewnić wystarczającego przepływu powietrza na długich połaciach.
Czy kontrłaty mogą być wykonane z innego materiału niż drewno?
Najczęściej stosuje się drewno, ale dopuszczalne są systemowe profile metalowe lub z tworzyw, o ile tworzą odpowiedni dystans.
Czy kontrłaty montuje się pod papę na deskowaniu?
Pod papę zazwyczaj nie, ale jeśli na papę kładziemy łaty i blachodachówkę, to kontrłaty są konieczne do wentylacji tej nowej warstwy.
Jak kontrłaty wpływają na hałas na dachu?
Dzięki odsunięciu łat od membrany i stworzeniu stabilnego szkieletu, mogą nieznacznie ograniczać przenoszenie drgań na konstrukcję.
Czy pod kontrłaty zawsze daje się taśmę?
Zaleca się stosowanie taśmy uszczelniającej, aby zabezpieczyć miejsca przebicia membrany gwoździem przed przeciekaniem.
Czy kontrłaty poprawiają termoizolację?
Pośrednio tak, ponieważ sucha wełna mineralna zachowuje swoje właściwości, a wilgoć w konstrukcji drastycznie je pogarsza.
