Co najpierw łaty czy kontrłaty?

Kolejność prac przy budowie rusztu dachowego nie jest kwestią wyboru czy wygody ekipy dekarskiej – wynika ona bezpośrednio z logiki odprowadzania wody i zasad fizyki budowli. Choć oba elementy tworzą wspólną konstrukcję nośną pod pokrycie, pełnią zupełnie inne role i muszą być montowane w ściśle określonym porządku. Zmiana tej kolejności byłaby kardynalnym błędem, który uniemożliwiłby funkcjonowanie dachu jako systemu chroniącego dom przed wilgocią.

Przeczytaj także:

• Jaki wymiar kontrłaty pod różny metraż dachu?
• Jaka powinna być grubość kontrłaty na dach?
• Po co stosuje się kontrłaty?

Dlaczego najpierw montuje się kontrłatę, a później łatę?

W procesie wznoszenia połaci dachowej bezwzględnie pierwszą warstwą montowaną na membranie jest kontrłata. Jest to listwa o orientacji pionowej, którą przybija się wzdłuż osi krokwi. Dopiero na tak przygotowany dystans nabijane są łaty nośne w układzie poziomym. Ta sekwencja jest nienaruszalna, ponieważ to kontrłata pełni rolę elementu separującego, który chroni pozostałe warstwy przed wilgocią.

Kluczowe powody, dla których taka kolejność jest jedyną prawidłową:

• Ochrona punktu przebicia membrany: Kontrłata dociska folię wstępnego krycia do krokwi. Dzięki temu miejsce, w którym gwóźdź przechodzi przez membranę, jest uszczelnione przez docisk drewna.
• Stworzenie pionowej magistrali powietrznej: Powietrze wpadające przez okap musi mieć drożny kanał do kalenicy. Tylko pionowa kontrłata zapewnia niezakłócony ciąg grawitacyjny, podczas gdy łata zamontowana pod spodem całkowicie by go zablokowała.
• Fundament pod poziomowanie: To na kontrłatach dekarze niwelują ewentualne krzywizny więźby, stosując podkładki dystansowe, co pozwala uzyskać idealnie płaską płaszczyznę pod łaty poziome.

Jaką funkcję pełni kontrłata zamontowana pod łatą?

Zrozumienie, dlaczego kontrłata musi być pierwsza, wymaga spojrzenia na dach jak na system rynien wewnętrznych. Woda, która skrapla się pod blachą lub dachówką (kondensat), musi grawitacyjnie spłynąć po membranie do okapu. Jeśli łata pozioma byłaby zamontowana jako pierwsza, bezpośrednio na folii, stałaby się „tamą” zatrzymującą wodę co 35 centymetrów.

Analiza techniczna współpracy obu elementów:

Dzięki temu, że łata leży na kontrłacie, „wisi” ona w powietrzu nad membraną. To kluczowe, ponieważ łaty nośne nigdy nie powinny mieć stałego kontaktu z wilgocią zalegającą na folii. Taki układ gwarantuje, że drewno pozostaje suche, co jest podstawowym wymogiem dla zachowania wytrzymałości konstrukcji.

Jakie są skutki zamiany kolejności montażu łat i kontrłat?

Zamiana kolejności montażu lub próba połączenia tych funkcji w jedną warstwę (np. montaż samych łat) to najkrótsza droga do katastrofy budowlanej. W dekarstwie błąd ten nazywany jest „zamknięciem wentylacji”. Skutki takiej decyzji są zazwyczaj niewidoczne przez pierwsze dwa lata, ale po tym czasie ich usunięcie wymaga demontażu całego dachu.

Krytyczne zagrożenia wynikające z błędnej sekwencji:

1. Gnicie rusztu drewnianego: Woda zatrzymana na łatach położonych bezpośrednio na folii powoduje, że drewno jest stale nasiąknięte. Po kilku sezonach łaty tracą nośność, a dach zaczyna osiadać.
2. Przegrzewanie izolacji: Brak pionowej szczeliny (którą tworzy kontrłata) uniemożliwia wymianę gorącego powietrza latem. Temperatura pod pokryciem rośnie do poziomu, który niszczy strukturę membrany dachowej i obniża komfort na poddaszu.
3. Zalanie poddasza: Woda stojąca przy poziomych łatach ostatecznie znajduje drogę przez otwory montażowe, przesiąkając do wełny mineralnej. Mokra izolacja traci swoje właściwości i staje się siedliskiem pleśni.

W 2026 roku żaden renomowany producent pokryć dachowych nie uzna reklamacji, jeśli podczas inspekcji stwierdzi brak kontrłat pod łatami lub ich błędną instalację. Prawidłowa sekwencja to nie tylko kwestia techniczna, to Twoje jedyne ubezpieczenie na wypadek awarii dachu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy można pominąć kontrłaty, jeśli dach ma duży spadek?

Nie, nachylenie dachu nie zwalnia z obowiązku montażu kontrłat. Choć woda spływa wtedy szybciej, to bez kontrłat łaty poziome nadal będą blokować osuszanie membrany i wentylację spodniej strony pokrycia.

Co jeśli dekarz chce najpierw przybić łaty, żeby mieć “drabinę” do chodzenia?

To niedopuszczalna praktyka. Dekarze powinni montować membranę i kontrłaty pasami, idąc od dołu do góry, i sukcesywnie dokładać łaty, które będą służyć jako stopnie. Nigdy nie montuje się łat bezpośrednio na folii “na zapas”.

Czy pod kontrłaty zamontowane jako pierwsze trzeba dawać taśmę?

Zdecydowanie tak. Taśmę uszczelniającą (tzw. PES) nakleja się na spód kontrłaty przed jej przybiciem. Dzięki temu, gdy gwoździe przebijają membranę, taśma uszczelnia te otwory, chroniąc krokiew przed wilgocią.

Jaka jest kolejność przy dachu z pełnym deskowaniem?

Kolejność pozostaje identyczna: na deskowanie kładziemy papę lub membranę, następnie pionowe kontrłaty, a na końcu poziome łaty. Pełne deskowanie nie zastępuje kontrłat; ono jedynie usztywnia konstrukcję.

Czy kolejność montażu zależy od rodzaju pokrycia (dachówka vs blacha)?

Nie, zasada “najpierw kontrłata, potem łata” jest uniwersalna dla wszystkich dachów skośnych wentylowanych. Różni się jedynie rozstaw łat poziomych, który dopasowuje się do konkretnego produktu.

Co zrobić, gdy zauważę, że łaty są przybite bezpośrednio do folii?

Należy natychmiast przerwać prace i nakazać demontaż łat. Taki błąd konstrukcyjny sprawi, że dach nie przejdzie odbioru technicznego, a jego żywotność zostanie skrócona o kilkanaście lat.

Czy wkręty do łat muszą przechodzić też przez kontrłaty?

Tak, wkręt musi przejść przez łatę poziomą, całą grubość kontrłaty pionowej i zagłębić się w konstrukcji krokwi. Tylko wtedy cały ruszt jest stabilnie połączony z domem.

Czy przerwa między kontrłatami na długości jest błędem?

Niewielkie przerwy (ok. 1-2 cm) między odcinkami kontrłat na tej samej krokwi nie są błędem – ułatwiają one spływ boczny wody, jeśli jakaś kropla utknęłaby obok listwy. Kluczowe, by zachować pionowy kierunek montażu.