Wybór grubości (czyli wysokości) kontrłaty to moment, w którym teoretyczne założenia projektu spotykają się z fizyką budowli. Choć w powszechnym mniemaniu kontrłata ma po prostu „odsuwać” łaty od membrany, to w rzeczywistości jej grubość jest parametrem decydującym o sprawności całego układu odwadniającego i wentylacyjnego dachu. Dobranie niewłaściwego wymiaru może sprawić, że nawet najdroższa membrana nie uchroni więźby przed wilgocią.
Przeczytaj także:
- Ile kosztuje metr kontrłaty w 2026?
- Jakie stosować gwoździe do kontrłaty?
- Jaki wymiar kontrłaty pod różny metraż dachu?
Jakie są standardowe grubości kontrłat stosowane w budownictwie?
W polskim budownictwie jednorodzinnym przyjmuje się kilka standardowych grubości kontrłat, które dobiera się w zależności od specyfiki dachu. Najczęściej spotykanym wymiarem jest 25 milimetrów, co w połączeniu z szerokością 50 milimetrów tworzy klasyczną listwę dystansową. Jest to wymiar bazowy, który sprawdza się na prostych dachach o umiarkowanym nachyleniu.
Warto jednak znać pełen wachlarz dostępnych grubości:
- 24–25 mm – absolutne minimum, stosowane na małych połaciach i przy stromych dachach.
- 30–32 mm – optymalna grubość dla dachów o średniej wielkości, zapewniająca lepszy przepływ powietrza.
- 40 mm – standard dla dachów o niskim kącie nachylenia oraz dla konstrukcji z długimi krokwiami.
- 50 mm i więcej – stosowane w budownictwie energooszczędnym oraz przy bardzo rozbudowanych połaciach.
Wybór konkretnej grubości powinien być podyktowany nie tylko tradycją dekarską, ale przede wszystkim obliczeniami dotyczącymi powierzchni wlotowej pod okapem. Zbyt cienka listwa może stawiać zbyt duży opór przepływającemu powietrzu, co w skrajnych przypadkach prowadzi do „stania” wilgoci pod pokryciem.
Dlaczego grubość kontrłaty jest kluczowa dla wentylacji?
Grubość kontrłaty bezpośrednio definiuje wysokość szczeliny wentylacyjnej. Powietrze, które dostaje się pod pokrycie przy rynnie, musi mieć wystarczająco dużo miejsca, by swobodnie unieść się ku kalenicy, zabierając ze sobą parę wodną. Im grubsza kontrłata, tym mniejsze ryzyko powstawania zatorów powietrznych, które są główną przyczyną gnicia łat nośnych.
Odpowiednia grubość listwy rozwiązuje dwa kluczowe problemy:
- Odprowadzanie skroplin: Wyższa kontrłata pozwala wodzie spływającej po membranie swobodnie omijać łaty poziome, nawet jeśli na membranie zbiorą się drobne zanieczyszczenia (liście, pył).
- Chłodzenie pokrycia: Latem, zwłaszcza pod blachodachówką, temperatura może sięgać osiemdziesięciu stopni Celsjusza. Grubsza szczelina (np. 40 mm) pozwala na szybszą wymianę gorącego powietrza, co chroni membranę przed przegrzaniem i degradacją.
Większość dekarzy w 2026 roku odchodzi od najcieńszych listew 25 mm na rzecz grubości 32 lub 40 mm. Takie podejście daje „margines bezpieczeństwa” na wypadek ewentualnych niedoskonałości w montażu izolacji, która mogłaby nieco wypchnąć membranę do góry, zwężając tym samym kanał wentylacyjny.
Jak dopasować grubość do nachylenia dachu?
Kąt nachylenia połaci ma decydujące znaczenie dla dynamiki ruchu powietrza. Na dachu stromym (powyżej 35 stopni) zjawisko konwekcji działa bardzo silnie – ciepłe powietrze „ucieka” do góry niemal pionowo. W takim przypadku grubość kontrłaty może być mniejsza. Sytuacja komplikuje się przy dachach o małym spadku, gdzie powietrze musi zostać niemal „przepchnięte” przez całą długość połaci.
Praktyczne wytyczne dotyczące grubości względem spadku:
- Dach stromy (powyżej 30°): Grubość 25–32 mm jest zazwyczaj wystarczająca.
- Dach średni (15° – 30°): Zalecana grubość to minimum 32–40 mm.
- Dach płaski (poniżej 15°): Konieczne jest zastosowanie kontrłat o grubości minimum 40–50 mm.
Przy dachach o bardzo niskim nachyleniu woda spływa znacznie wolniej, co sprzyja jej podsiąkaniu pod łaty. Zwiększenie grubości kontrłaty do 40 mm tworzy bezpieczny dystans, który uniemożliwia stały kontakt łaty z wilgocią zalegającą na membranie. To właśnie w tym detalu kryje się różnica między dachem, który wytrzyma trzydzieści lat, a takim, który będzie wymagał remontu po dekadzie.
Czy grubość kontrłaty wpływa na wybór łączników?
Decydując się na konkretną grubość listwy, musimy pamiętać o konsekwencjach technicznych związanych z jej mocowaniem. Im grubsza kontrłata, tym dłuższego wkręta lub gwoździa będziemy potrzebować, aby zapewnić stabilne zakotwienie w krokwi.
Zależność grubości od montażu wygląda następująco:
- Listwa 25 mm: Wymaga gwoździ o długości minimum 75–80 mm.
- Listwa 40 mm: Wymaga gwoździ lub wkrętów o długości minimum 100–110 mm.
Warto również zauważyć, że grubsze kontrłaty (np. 40 mm) rzadziej pękają podczas wbijania gwoździ, co jest istotne przy stosowaniu twardego, wysuszonego drewna klasy C24. Dodatkowa grubość pozwala również na głębsze schowanie łba wkręta, co eliminuje ryzyko powstawania nierówności pod łatami nośnymi. Choć grubsze drewno i dłuższe łączniki podnoszą koszt metra bieżącego o około dwadzieścia procent, jest to inwestycja w sztywność całej konstrukcji dachowej.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę użyć kontrłaty o grubości 20 mm?
Nie jest to zalecane. Tak cienka listwa nie zapewnia odpowiedniej wentylacji i jest bardzo podatna na pękanie podczas montażu.
Jaka grubość kontrłaty pod dachówkę ceramiczną?
Przy ciężkich pokryciach ceramicznych najlepiej sprawdza się grubość 30–40 mm, co zapewnia stabilność i wydajną wentylację przy dużej masie dachu.
Czy grubość kontrłaty zależy od długości krokwi?
Tak, na bardzo długich połaciach (powyżej 10 metrów) zaleca się zwiększenie grubości do 40–50 mm, aby ułatwić przepływ dużej masy powietrza.
Czy pod blachę trapezową wystarczy 25 mm?
Przy mniejszych budynkach tak, ale przy halach i długich dachach lepiej zastosować 40 mm, ze względu na intensywne skraplanie się wody pod metalem.
Czy grubość kontrłaty musi być identyczna na całym dachu?
Tak, musi być jednolita, aby zachować idealną płaszczyznę pod łaty i pokrycie.
Czy można stosować kontrłaty o różnej grubości, żeby wyrównać dach?
Podkładanie cienkich listewek pod kontrłatę w celu wyrównania krokwi jest dopuszczalne, ale sama kontrłata bazowa powinna mieć stały wymiar.
Czy grubsza kontrłata oznacza mocniejszy dach?
Nie bezpośrednio, ale grubsza kontrłata pozwala na użycie solidniejszych wkrętów ciesielskich, co przekłada się na lepszą odporność na siły ssące wiatru.
Jaką grubość wybrać na dom energooszczędny?
W standardach pasywnych i energooszczędnych najczęściej stosuje się 40 mm, aby maksymalnie ograniczyć ryzyko zawilgocenia izolacji.
