Wybór odpowiednich komponentów konstrukcyjnych decyduje o wieloletniej trwałości całego poszycia budynku. Każdy detal umieszczony pod dachówką lub blachą pełni określoną funkcję techniczną, która chroni więźbę przed niszczącym działaniem wody. Czy wiesz, jak ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa Twojego domu mają niepozorne, drewniane listwy montowane wzdłuż krokwi?
Przeczytaj także:
- Co to jest prefabrykowana więźba dachowa?
- Czy więźba dachowa musi być impregnowana?
- Co to jest więźba dachowa nieimpregnowana?
Czym są kontrłaty i jaką funkcję pełnią na dachu?
Kontrłaty to wąskie listwy wykonane z litego drewna, które montuje się bezpośrednio na krokwiach przykrytych wcześniej membraną dachową. Ich głównym zadaniem jest stworzenie wolnej przestrzeni między izolacją a ostatecznym pokryciem wierzchnim. Dzięki takiemu rozwiązaniu powstaje niezbędna szczelina wentylacyjna umożliwiająca swobodny przepływ mas powietrza od okapu aż po samą kalenicę. System ten pozwala na bieżąco osuszać materiały konstrukcyjne oraz odprowadzać nagromadzoną wilgoć poza obręb budynku.
Właściwe rozmieszczenie tych elementów gwarantuje również skuteczne odprowadzanie skroplin pary wodnej oraz ewentualnych przecieków do rynien. Gdyby zabrakło tej pustej przestrzeni, woda zatrzymywałaby się na łatach nośnych i powodowała ich szybką degradację biologiczną. Dodatkowo kontrłaty pomagają wyrównać ewentualne niedoskonałości płaszczyzny dachu przed położeniem ciężkiej dachówki. Do najważniejszych zadań tych elementów należą:
- Tworzenie kanału wentylacyjnego pod pokryciem.
- Umożliwienie swobodnego spływu skroplin po membranie.
- Dystansowanie łat od warstwy hydroizolacji.
- Wyrównywanie płaszczyzny krokwi.
Łaty i kontrłaty – jakie są różnice w przypadku konstrukcji dachu?
Zrozumienie odmienności tych dwóch elementów wymaga przyjrzenia się ich orientacji względem całej więźby dachowej. Kontrłaty przytwierdza się równolegle do krokwi, natomiast łaty nabijane są prostopadle do nich w określonych odstępach. Ten krzyżowy układ tworzy stabilną kratownicę, na której bezpiecznie opiera się ciężar dachówki ceramicznej lub betonowej. Bez zachowania tej hierarchii montażowej niemożliwe byłoby uzyskanie odpowiedniej sztywności konstrukcji przy jednoczesnym zachowaniu drożności kanałów powietrznych.
Różnice widać także w samym przeznaczeniu technicznym tych drewnianych części składowych. Łata pełni funkcję wspornika dla pokrycia, natomiast kontrłata dba o zachowanie dystansu chroniącego membranę przed bezpośrednim kontaktem z ołatowaniem. Niewłaściwe zamienienie tych ról podczas prac ciesielskich prowadzi do zablokowania wentylacji i szybkiego zniszczenia struktury dachu. Główne cechy odróżniające oba elementy to:
- Kierunek montażu: Kontrłata pionowo, łata poziomo.
- Funkcja: Kontrłata wentyluje, łata podtrzymuje pokrycie.
- Kolejność: Najpierw montujemy kontrłaty, potem łaty.
Jakie wymiary kontrłat dachowych należy wybrać do konkretnego projektu?
Wybór odpowiedniego przekroju listew zależy przede wszystkim od długości połaci dachu oraz kąta jego nachylenia. Najczęściej spotyka się elementy o wymiarach dwadzieścia pięć na pięćdziesiąt milimetrów, które sprawdzają się w standardowym budownictwie jednorodzinnym. W przypadku bardzo długich krokwi konieczne jest zastosowanie wyższych listew w celu zapewnienia lepszego przepływu powietrza. Większa przestrzeń pod pokryciem pozwala na sprawniejszą cyrkulację gazów i szybsze odparowywanie wody w upalne dni.
Projektanci często sugerują użycie grubszego materiału, gdy nachylenie dachu jest stosunkowo niewielkie. Mały kąt spadku wymusza wymuszenie intensywniejszego ruchu powietrza, aby zapobiec zastojom wilgoci pod blachodachówką. Zastosowanie zbyt niskich kontrłat może skutkować przegrzewaniem się poddasza w okresie letnim oraz gromadzeniem szronu zimą. Standardowo stosuje się następujące przekroje:
- 24 x 48 mm – przy krótkich połaciach i lekkich pokryciach.
- 25 x 50 mm – najczęściej wybierany standard uniwersalny.
- 30 x 50 mm lub więcej – przy dachach o niskim kącie nachylenia lub bardzo długich krokwiach.
Jakie są rodzaje kontrłat?
Rodzaje ze względu na przygotowanie drewna:
- Surowe (nieszlifowane): Tradycyjne listwy prosto z tartaku, wymagające samodzielnej impregnacji.
- Impregnowane zanurzeniowo: Rozpoznawalne po zielonym, niebieskim lub czerwonym kolorze; zabezpieczone przed grzybam i owadami.
- Suszone komorowo i strugane: Rodzaj premium (często klasa C24), który charakteryzuje się najwyższą stabilnością wymiarową, brakiem zarodników pleśni i większą odpornością na ogień dzięki gładkiej powierzchni.
Rodzaje ze względu na materiał:
- Iglaste (sosnowe/świerkowe): Standard rynkowy ze względu na elastyczność i łatwość montażu.
- Systemowe (PCV/Kompozytowe): Rzadziej spotykane, stosowane w specyficznych systemach wentylacyjnych, gdzie tradycyjne drewno mogłoby być narażone na ekstremalne warunki.
Z jakiego drewna powinny być wykonane solidne kontrłaty na pokrycie dachowe?
Najlepszym surowcem do produkcji tych elementów jest wysokiej jakości drewno iglaste pochodzące z sosny lub świerku. Materiał ten musi cechować się odpowiednią wilgotnością, która nie powinna przekraczać progu osiemnastu procent po procesie suszenia. Wykorzystanie mokrych desek prowadzi do ich późniejszego wyginania się i pękania podczas naturalnego procesu oddawania wody. Stabilność wymiarowa surowca ma bezpośredni wpływ na prostoliniowość całej połaci dachu widocznej z zewnątrz.
Bardzo ważnym etapem przygotowania materiału jest jego profesjonalna impregnacja metodą ciśnieniową lub poprzez długotrwałe zanurzenie w specjalistycznym preparacie. Środki chemiczne chronią strukturę drewna przed atakami szkodników oraz rozwojem niszczycielskich grzybów domowych. Dobrze zabezpieczona listwa zachowuje swoje właściwości mechaniczne przez kilkadziesiąt lat intensywnej eksploatacji w trudnych warunkach pogodowych. Wybierając materiał, zwróć uwagę na:
- Brak dużych sęków osłabiających strukturę.
- Certyfikat pochodzenia drewna (np. klasa C24).
- Równomierne pokrycie impregnatem.
- Brak śladów żerowania owadów.
Jakie błędy najczęściej pojawiają się podczas pracy z kontrłatami do konstrukcji dachowej?
Najpoważniejszym uchybieniem jest całkowite zrezygnowanie z tego elementu i montowanie łat bezpośrednio na membranie lub deskowaniu. Taki błąd uniemożliwia odprowadzanie wilgoci, co w krótkim czasie skutkuje zniszczeniem łat oraz przeciekaniem dachu do wnętrza domu. Brak dystansu powoduje również gromadzenie się zanieczyszczeń, które blokują naturalną ścieżkę spływu wody deszczowej. Naprawa takiej usterki wymaga zazwyczaj zdemontowania całego pokrycia, co wiąże się z ogromnymi wydatkami finansowymi.
Kolejnym częstym problemem jest stosowanie materiału o zbyt małym przekroju w stosunku do wymagań technicznych danej konstrukcji. Zbyt cienkie listwy nie gwarantują odpowiedniej sztywności i mogą pękać pod ciężarem dachówek lub zalegającego zimą śniegu. Niektórzy wykonawcy zapominają także o stosowaniu odpowiednio długich łączników, które muszą głęboko zakotwiczyć się w strukturze krokwi. Do najczęstszych błędów zaliczamy:
- Stosowanie drewna niewiadomego pochodzenia o dużej wilgotności.
- Pomijanie taśm uszczelniających pod kontrłatami.
- Zbyt rzadkie rozmieszczenie wkrętów lub gwoździ.
- Zatykanie szczeliny wentylacyjnej przy okapie.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy pod blachodachówkę trzeba stosować kontrłaty?
Tak, są one niezbędne przy każdym rodzaju pokrycia, w tym pod blachodachówkę. Metal szybko się nagrzewa i schładza, co sprzyja intensywnemu skraplaniu pary wodnej, którą kontrłaty pomagają usunąć.
Czy można kłaść łaty bezpośrednio na membranę?
Nigdy nie wolno tego robić, ponieważ łata zablokuje spływ wody i zamknie kanał wentylacyjny. Doprowadzi to do szybkiego gnicia drewna oraz trwałego uszkodzenia membrany dachowej.
Jaki wkręt do kontrłat wybrać?
Należy stosować wkręty o długości pozwalającej na zakotwiczenie się w krokwi na głębokość minimum 40-50 mm. Najlepiej sprawdzają się wkręty ciesielskie z łbem talerzykowym lub stożkowym, które zapewniają stabilny docisk.
Ile kosztuje metr bieżący kontrłaty?
Cena zależy od przekroju i stopnia impregnacji, ale zazwyczaj mieści się w granicach od 2 do 5 złotych za metr bieżący. Drewno suszone komorowo i certyfikowane (klasa C24) będzie droższe od surowego materiału z tartaku.
Co ile cm bić kontrłaty?
Kontrłaty montuje się wzdłuż krokwi, więc ich rozstaw jest identyczny jak rozstaw krokwi w więźbie dachowej. Zazwyczaj jest to odległość od 80 do 100 cm, zależnie od projektu konstrukcyjnego budynku.
Czy pod kontrłaty daje się taśmę?
Zdecydowanie warto zastosować taśmę uszczelniającą (tzw. gwoździową) pomiędzy membranę a listwę. Chroni ona miejsca przebicia folii przez gwoździe lub wkręty, zabezpieczając termoizolację przed wilgocią.
Czy kontrłaty muszą być impregnowane?
To warunek konieczny, ponieważ znajdują się one w miejscu narażonym na okresowe zawilgocenie. Impregnacja chroni drewno przed rozwojem grzybów, pleśni oraz technicznych szkodników drewna.
Czy zamiast drewna można użyć kontrłat z innego materiału?
W budownictwie jednorodzinnym drewno pozostaje standardem ze względu na łatwość obróbki i cenę. Istnieją systemy z tworzyw sztucznych lub metalu, jednak wymagają one dopasowania całego systemowego rozwiązania producenta dachu.
